لولا نمی تواند از چین جدا شود، مهم نیست ترامپ چه می خواهد

انتخاب مجدد لوئیز ایناسیو لولا داسیلوا در 25 اکتبر ممکن است جاه طلبی های دونالد ترامپ را در آمریکای لاتین ناکام گذاشته باشد، اما داستان منسجم تر از صندوق های رای برای چین خارج است.
روابط برزیل با پکن اکنون به قدری در اقتصاد این کشور ریشه دارد که حتی رئیس جمهور دلسوزتر از واشنگتن نیز برای بازکردن این روابط تلاش می کند. وفاداری های سیاسی می توانند یک شبه تغییر کنند، اما مسیرهای تجاری، سرمایه گذاری های صنعتی و وابستگی های تجاری نمی توانند.
بر اساس گزارش مقامات انتخاباتی برزیل، لولا 51.79 درصد آرای معتبر را به دست آورد و فلاویو بولسونارو 48.21 درصد آرای معتبر را به دست آورد. پیروزی او دولت متعهد به حفظ روابط با قدرت های جهانی رقیب را حفظ می کند.
با این حال، انتخابات واقعیت عمیق تری را آشکار کرد. روابط اقتصادی برزیل با پکن به طور فزاینده ای به دلیل منافعی است که بسیار فراتر از ترجیحات ریاست جمهوری است.
بین ژانویه تا سپتامبر 2026، صادرات برزیل به چین به 84.7 میلیارد دلار آمریکا رسید که 12 درصد نسبت به سال گذشته افزایش داشت. چین 29.75 درصد از صادرات برزیل را در اختیار گرفت، در حالی که تنها 9.65 درصد به مقصد ایالات متحده بود.
در همین حال، صادرات به آمریکا 6.5 درصد کاهش یافت. برای تولیدکنندگان برزیلی، این اعداد نشان دهنده مشتریان، درآمد و سرمایه گذاری است که به سادگی نمی توان با حکم دیپلماتیک منحرف کرد.
چین نیز صرفاً کالاهای برزیلی نمی خرد. شرکتهای چینی به طور فزایندهای در شبکههای برق، فعالیتهای معدنی، خودروسازی و انتقال انرژی این کشور مشارکت دارند.
بنابراین، این رابطه از مبادله متعارف مواد خام برای کالاهای تولیدی به چیزی مهم تر تبدیل شد: یک مشارکت اقتصادی که عمیقاً در زیرساخت های تولیدی برزیل بافته شده است.
این بدان معناست که ترجیحات استراتژیک واشنگتن به طور فزاینده ای با واقعیت های تجاری برزیل در تضاد است. سیاستگذاران آمریکایی ممکن است نفوذ چین در نیمکره غربی را یک آسیبپذیری ژئوپلیتیکی بدانند.
با این حال، صادرکنندگان برزیلی، تولیدکنندگان و اپراتورهای زیرساختی منافع خود را متفاوت محاسبه می کنند. برای آنها، تمایز مستلزم بازارهای جایگزین، تأمین مالی و فناوری است، نه صرفاً تغییر در وفاداری سیاسی.
یک پیوند ناگسستنی
اهمیت چین برای برزیل با مقیاس فوق العاده تقاضای آن آغاز می شود. سویای برزیل خوراک دام چین است، سنگ آهن از صنعت فولاد حمایت می کند و نفت خام پالایشگاه های این کشور را تامین می کند. این مبادلات حوزه های محلی قدرتمندی را ایجاد کرده است که منافع تجاری آنها فراتر از تقسیمات ایدئولوژیک است.
در واقع، وابستگی برزیل به چپ سیاسی محدود نمی شود. تجارت کشاورزی، که از لحاظ تاریخی با نیروهای سیاسی محافظه کار مرتبط است، مزایای زیادی از تقاضای چین به دست می آورد. شرکت های معدنی و صادرکنندگان کالا بر اساس محاسبات عمل گرایانه مشابه عمل می کنند. بنابراین، دولتی که به دنبال فاصله گرفتن برزیل از پکن است، نه تنها از سوی چین، بلکه از سوی منافع قدرتمند در داخل نیز با مقاومت روبرو خواهد شد.
تجارت دوجانبه در 9 ماهه اول سال جاری به 143.3 میلیارد دلار رسید که باعث ایجاد مازاد بر برزیل 26.1 میلیارد دلار شد. این تقریباً 42 درصد از کل مازاد تجاری برزیل را تشکیل می دهد.
البته این رابطه دارای آسیب پذیری هایی است. برزیل عمدتاً محصولات کشاورزی، مواد معدنی و کالاهای انرژی را صادر می کند، در حالی که کالاهای تولیدی، ماشین آلات و فناوری پیشرفته را وارد می کند.
این مدل درآمد قابل توجهی ایجاد می کند، اما لزوماً توانایی های فناوری داخلی را تقویت نمی کند. در واقع، وابستگی به مواد خام میتواند با رکود صنعتی همزیستی داشته باشد و حتی آن را تشویق کند.
تجارت لیتیوم در حال ظهور معضل را نشان می دهد. در ماه های ژانویه تا سپتامبر، صادرات اسپودومن برزیل، یک ماده معدنی لیتیومی، با 339 درصد افزایش به 172.3 میلیون دلار رسید. چین تقریباً 97 درصد از این صادرات را خریداری کرد.
برزیل مالک این منبع است، در حالی که چین بیشتر اکوسیستم پردازش و تولید باتری پایین دستی را کنترل می کند. فرصت های تجاری قابل توجه است، اما خطر محدود شدن به حداقل مراحل تولید از نظر فنی بسیار مهم است.
با این حال، وابستگی برزیل را نباید با درماندگی اشتباه گرفت. برزیل کالاهای مورد نیاز صنعت چین را تامین می کند و بازارهای جایگزین برای برخی از محصولات وجود دارد.
سوال واقعی این است که صادرکنندگان چقدر سریع می توانند تقاضای چین را جایگزین کنند، با چه هزینه ای و با چه پیامدهایی برای اشتغال و سرمایه گذاری. آسیب پذیری اقتصادی نه تنها به اندازه پیوند، بلکه به هزینه جایگزینی آن نیز بستگی دارد.
سرمایه گذاری به عنوان زیرساخت استراتژیک
بر اساس گزارش شورای بازرگانی برزیل و چین، سرمایه گذاری چین در برزیل در سال 2025 به 6.1 میلیارد دلار خواهد رسید که 45 درصد نسبت به سال قبل افزایش یافته است. برزیل 10.9 درصد از سرمایهگذاری خارجی چینی را که توسط شورا پیگیری میشد جذب کرد و از نظر برآورد، این کشور را به مقصد برتر تبدیل کرد. مهمتر از همه، پول صرفاً در استخراج مواد خام متمرکز نمی شود.
پروژه های برق حدود 1.79 میلیارد دلار دریافت کردند، در حالی که استخراج معدن 1.76 میلیارد دلار را جذب کرد. سرمایه گذاری روی خودرو به حدود 965 میلیون دلار رسید. در نتیجه، شرکتهای چینی در بخشهایی مشارکت دارند که ظرفیتهای صنعتی آینده برزیل را شکل میدهند، به ویژه زیرساختهای برق، خودروهای الکتریکی و مواد معدنی استراتژیک.
با این حال، سرمایه گذاری چینی به طور خودکار به نفع برزیل نیست. کارخانهها در چین ممکن است شغل ایجاد کنند و فناوری را معرفی کنند، اما برزیل را به قطعات وارداتی وابسته میکنند و ایجاد ارزش داخلی را محدود میکنند. به همین ترتیب، سرمایه گذاری در معدن می تواند صادرات را بدون توسعه قابلیت های پردازش برزیل افزایش دهد.
واشنگتن با چالشی مشابه روبرو است. اگر سیاستگذاران ایالات متحده بخواهند برزیل قرار گرفتن در معرض چین را کاهش دهد، محدودیت های تجاری و فشار دیپلماتیک احتمالاً دستاورد چندانی نخواهد داشت.
آنها باید جایگزین های معتبری از جمله دسترسی به بازار، تأمین مالی، همکاری صنعتی و فناوری ارائه دهند. در غیر این صورت انتظار می رود برزیل هزینه های اقتصادی دستیابی به اهداف ژئوپلیتیک کشور دیگر را جذب کند.
در حالی که واشنگتن در ماه ژوئیه تعرفه های بیشتری را بر محصولات برزیل اعمال کرد، دو دولت در ماه سپتامبر یک گروه کاری برای بررسی یک توافق تجاری احتمالی ایجاد کردند.
برزیل حتی با گسترش روابط تجاری خود با چین به تعامل با ایالات متحده ادامه داد که نشان دهنده تلاش های برزیل برای حفظ فرصت های اقتصادی به جای پذیرش یک توافق انحصاری بود.
انتخاب واقعی برزیل
بنابراین چالش لولا این نیست که برزیل واشنگتن را انتخاب کند یا پکن. سوال این است که آیا کشور می تواند روابط با هر دو را به استقلال مولد بیشتر تبدیل کند؟
برنامه Nova Indústria Brasil برزیل یک ابزار بالقوه را فراهم می کند. این طرح که در ابتدا توسط 300 میلیارد دلار واقعی (55 میلیارد دلار) در بودجه برنامه ریزی شده حمایت می شد، در فوریه 2026 تعهد واقعی 70 میلیارد دلاری دریافت کرد.
بلندپروازیهای آن شامل نوسازی صنعتی، توسعه فناوری و زنجیرههای تولید محلی قویتر است، اگرچه به وضوح تعهدات مالی به تنهایی تحول صنعتی را تضمین نمیکند.
اقدامات مربوطه عبارتند از ارزش افزوده داخلی، رشد بهره وری، یادگیری تکنولوژیک، توسعه تامین کنندگان و توانایی صادرات محصولات پیچیده. سرمایه گذاری چینی باید با این معیارها ارزیابی شود، درست مانند سرمایه گذاری آمریکایی یا اروپایی.
با این حال، تنوع همچنان ضروری است. در نیمه اول سال 2026، صادرات برزیل به هند بیش از 88 درصد افزایش یافت، در حالی که فروش به اتحادیه اروپا، مکزیک و سنگاپور نیز افزایش یافت. این تحولات نشان می دهد که روابط تجاری جایگزین ممکن است در کنار تقاضای چین رشد کند، نه اینکه به طور کامل جایگزین آن شود.
واشنگتن می تواند تلاش کند تا بر محاسبات استراتژیک دولت جدید لولا تأثیر بگذارد، اما نمی تواند انگیزه های تجاری را که روابط با پکن را حفظ می کند، از بین ببرد. خودمختاری استراتژیک برزیل نه با فاصله آن از واشنگتن و نه با نزدیکی آن به پکن سنجیده خواهد شد.
این بستگی به این دارد که آیا کشور میتواند دسترسی به قدرتهای رقیب را به قابلیتهای داخلی تبدیل کند که هیچکدام از این قدرتها نمیتوانند آن را در انحصار یا کنترل کنند.
هدف لولا جدا شدن از چین به دستور آمریکا نخواهد بود. در عوض، وابستگی خارجی را کم هزینه تر، تمرکز کمتر و مهمتر از همه، کمتر توانایی دیکته کردن انتخابات برزیل را خواهد داشت.
رونی پی ساسمیتا تحلیلگر ارشد امور بین الملل در موسسه اندونزی برای اقدام استراتژیک و اقتصادی، یک اندیشکده مستقر در جاکارتا است. او دارای مدرک دکترا از دانشگاه توکیو است.

