تصمیم اخیر دادگاه خانواده در بریتانیا، مسائل اخلاقی در مورد عمل رحم اجاره ای بین المللی را برجسته کرده است. اعتقاد بر این است که این پرونده اولین موردی است که به دادگاهی در بریتانیا مربوط می شود که مربوط به یک مادر جایگزین است که در چین به دنیا آورده است، جایی که رحم جایگزین غیرقانونی است. نگرانی‌های متعددی از جمله در مورد رفاه مادر جانشین و فرزند، استفاده از انتخاب جنسیت و وضعیت مهاجرت و ملیت کودک ایجاد شد.
رحم اجاره ای یک روش رو به رشد در بریتانیا است و تعداد زایمان ها بین سال های 2015 تا 2025 دو برابر شده است. اکثر این نوزادان در خارج از کشور از طریق رحم اجاره ای بین المللی متولد می شوند. در انگلستان، رحم جایگزین تنها در شرایط نوع دوستانه مجاز است (مانند یکی از بستگان یا دوستان والدین مورد نظر که نوزاد را حمل می کنند، بدون پرداخت هزینه ای غیر از هزینه). این می تواند پیدا کردن یک جانشین خانگی را دشوار کند.
رحم جایگزین خانگی در تمام کشورهای عضو اتحادیه اروپا ممنوع است. اما در کشورهایی مانند گرجستان، اوکراین و بسیاری از ایالت‌های ایالات متحده، رحم جانشین تجاری – که در آن جانشین بیشتر از هزینه‌هایش پرداخت می‌شود – قانونی است. صنعت حول این عمل رشد کرده است.
بسته به محل تولد، نوزادانی که از طریق رحم اجاره ای بین المللی متولد می شوند، می توانند وارد یک منطقه خاکستری قانونی شوند که ملیت آنها نامشخص است. در برخی موارد، این امر می‌تواند منجر به خطر بی تابعیتی به دلیل ناسازگاری در نحوه شناسایی والدین قانونی – و بنابراین اغلب ملیت – شود.
در مواردی که رحم جانشین تجاری قانونی باشد، رحم اجاره ای ممکن است به هیچ وجه به عنوان والدین قانونی یک کودک شناخته نشود. اما هنگامی که خانواده ای بخواهد با فرزند به کشور محل اقامت خود بازگردد، اگر رحم جایگزین در آن کشور قانونی نباشد، ممکن است نسب قانونی “والدین مورد نظر” نیز به رسمیت شناخته نشود.
با توجه به اینکه والدین قانونی در اکثر کشورها تابعیت را تعیین می‌کند، این امر می‌تواند باعث شود فرزندانی که از طریق رحم اجاره‌ای متولد می‌شوند، بدون ادعای روشنی نسبت به تابعیت خود باقی بمانند.
در مورد نوزادی که در چین متولد شده است، تا زمانی که کودک 20 ماهه نشده باشد، نسب “والدین مورد نظر” و بنابراین تابعیت بریتانیایی کودک در قانون مشخص شده است.
تلاش ها برای تقویت مقررات رحم جایگزین در سطح بین المللی به دلیل اختلاف نظر بین کشورها بر سر مسائل اخلاقی مطرح شده توسط این عمل متوقف شده است. اما فقدان تابعیت، همانطور که در رحم جانشین بین‌المللی رخ می‌دهد، همچنین پایه‌هایی را که دسترسی به هویت قانونی در بدو تولد بر آن استوار است، زیر سوال میبرد.
برای کتاب جدیدم، درباره موارد بین‌المللی رحم اجاره‌ای در اروپا و آمریکای شمالی تحقیق کردم و با والدین و همچنین با مادران جایگزین صحبت کردم. من دریافته‌ام که ایده‌هایی در مورد آنچه که خانواده «مشروع» محسوب می‌شود، تصمیم‌گیری در مورد شهروندی کودک هنگام تولد، در صورت وجود، شکل می‌دهد.
خانواده “قانونی” چیست؟
ایده خانواده های «مشروع» و «نامشروع» در سایر حوزه های قانون تقریباً منسوخ شده است. اما این امر در مورد ایجاد ملیت ادامه دارد.
در کشورهای اروپایی، ملیت در بدو تولد توسط والدین یا والدین تعیین می شود. کودک عملا آن را از والدین به ارث می برد. تعدادی از پرونده‌های مطرح در دادگاه اروپایی حقوق بشر تلاش کرده‌اند تا اطمینان حاصل کنند که هیچ کودکی که از طریق رحم اجاره‌ای به دنیا می‌آید، علیرغم ممنوعیت این عمل در کشورهای عضو اتحادیه اروپا، بی‌تابعیت نخواهد بود.
اما دریافتم که علیرغم این، تصمیم‌گیری‌ها در مورد والدین قانونی – و در نتیجه ملیت – همچنان بر اساس فرضیات جنسیتی در مورد آنچه به عنوان والدین به حساب می‌آید شکل می‌گیرد. به طور خاص، نیاز به یک مادر باردار و پدری که از نظر بیولوژیکی با کودک مرتبط هستند، امری اساسی است. من همچنین دریافتم که حتی زمانی که کشورها قوانینی برای حمایت از کودکان متولد شده از طریق رحم اجاره ای دارند، والدین LGBTQ+ می توانند به دلیل عدم وجود مادر حامله در ثبت، در ثبت تولد با موانعی روبرو شوند.
Lopolo/Shutterstock
در ایالات متحده، ملیت معمولاً با تولد در خاک آمریکا تعیین می شود. با این حال، در موارد رحم اجاره ای بین المللی – جایی که کودک در خارج از کشور متولد می شود – کودک می تواند تابعیت خود را از والدینی که شهروند ایالات متحده است به ارث ببرد.
مجموعه ای از پرونده های موجود در دادگاه عالی ایالات متحده نشان داده است که چگونه استانداردهای سختگیرانه تری برای فرزندان زوج های LGBTQ+ که از طریق رحم اجاره ای بین المللی متولد شده اند اعمال می شود. آنها قرار است “خارج از ازدواج” به دنیا بیایند، حتی اگر والدینشان ازدواج کرده باشند.
در نتیجه، این کودکان برای به دست آوردن شهروندی ایالات متحده تلاش می کنند. دادگاه حکم به جلوگیری از این تبعیض داد، اما این کار اهمیت ازدواج با والدین را تقویت کرد. این بدان معناست که به جای اهمیت ازدواج برای والدین، بر مشروعیت ازدواج تمرکز می کند.
اگرچه بعید است که بحث های اخلاقی پیرامون رحم جایگزین به این زودی حل شود، اما کودکان همچنان با خطر بی تابعیتی مواجه هستند.
کشورهایی که مخالف رحم اجاره ای هستند استدلال می کنند که قوانین سختگیرانه ای برای جلوگیری از استثمار، کالایی سازی کودکان و قاچاق انسان مورد نیاز است. این نگرانی ها بسیار واقعی است. با این حال تعداد فزاینده ای از کودکان از طریق رحم اجاره ای بین المللی به دنیا می آیند و با خطر بی تابعیتی مواجه می شوند.
پرداختن به این امر نه تنها نیازمند تلاش‌های نظارتی مجدد است، بلکه نیازمند بازنگری اساسی در قوانین شهروندی است. بنابراین اغلب آنها هویت قانونی کودک را با ایده های محدود از خانواده “مشروع” گره می زنند.
